FEB-JUN 2024

'Daor hedde potdomme de Guld!’

Vrijwel iedereen uit de Kempen kent dit zinnetje en denkt dan meteen aan tamboers, vaandels, vendels of koningschieten. Wie wel eens naar een gildemis in de kerk is geweest, kent de ervaring van roffelende trommen, kleurrijke vaandels en de prachtige kostuums. Deze expositie is een ode aan de 5 gilden van Gemeente Bergeijk:

St. Joris Gilde in Bergeijk
St. Martinus Gilde in Luyksgestel
St. Anna Gilde in Riethoven
St. Anna Gilde in Westerhoven
Gilde van het Heilig Sacrament in Bergeijk

Het waren schuttersgilden of schutterijen, gewapende groepen burgers die als taak hadden om dorp of stad te beschermen tegen rondzwervende bendes of soldaten. Zij hadden ook de zorg voor de nabestaanden van gestorven gildebroeders. De gilden zijn al oud, sommige uit de 15e eeuw. Veel informatie komt uit rekeningboeken, die vaak een inzicht gaven in de ledenaantallen, bezittingen, bestuur of financiële transacties. Er zijn 2 soorten gilden. De Guld, van oorsprong een kerkbroederschap of het Schut, verweven met het wereldlijk gezag.

Het lidmaatschap was voorbehouden aan mannen, maar de echtgenote van een gildebroeder werd automatisch gildezuster. Er was stemrecht voor de gildebroeders en iedereen binnen het gilde was en is elkaars gelijke. Dat is een democratisch principe dat niet vanzelfsprekend was in die tijd. Elk gilde heeft een bestuur dat bestaat uit 5 leden: de koning, 2 dekens, 1 hoofdman en 1 vaandrig. Elk jaar werd er geoefend in het schieten, met diverse bogen, later ook met het geweer. Die “wapentrainingen” ontwikkelden zich in wedstrijden, het zgn. koningschieten.

Vanaf de jaren twintig van de vorige eeuw komt er een opleving van de gilden; er worden wedstrijden georganiseerd in o.a. vendelen, trommelen, schieten met diverse wapens, figuurrijden voor ruiters. Er komen richtlijnen voor jurering en daardoor ontstond meer uniformiteit in de jurering. In de 20e eeuw ging men ook steeds meer kostuums dragen.

In de expositie worden spullen van de verschillende gilden getoond, waaronder vaandels, schilden, kleding en schietgetuig. Documenten en foto’s zijn voorzien van een toelichting of kort verhaal. 

De expositie is te zien t/m 9 juni 2024. De lezingen in het kader van deze expo vinden plaats op 27 februari, 26 maart en 30 april 2024.

Bovenstaande foto's: Hein van Lent

Overzichstfoto's expositie: Jan Biessen